تاریخچه واتس آپ (WhatsApp)؛ پدیده‌ی رشد استارتاپ به کمک استراتژی‌های ضد بازاریابی
شیما مسائلی
۱۷ تیر ۱۳۹۶
شیما مسائلی

شیما مسائلی

نزدیک به ۱٫۵ ساله در بلاگِ مدیر نوشته‌های کارآفرینی و مدیریت منتشر می‌کنم. کتاب ترجمه شده اولم با عنوان "فروشگاهی برای همه چیز: جف بزوس و عصر آمازون" منتشر شده. امیدوارم از خواندن این کتاب لذت ببرید.

آرشیو نوشته‌ها
تاریخچه واتس آپ (WhatsApp)؛ پدیده‌ی رشد استارتاپ به کمک استراتژی‌های ضد بازاریابی
مقدمه: فیسبوک در سال ۲۰۱۴، واتس آپ (WhatsApp) را به ارزش ۱۹ میلیارد دلار خریداری کرد. اما قبل از این موفقیت بزرگ بنیان‌گذاران واتس آپ، آنها یک اصل اساسی برای خود مشخص کردند و همیشه سعی کردند به آن پایبند باشند: “نه تبلیغات! نه بازی! نه کلک!”

جان کوم (Jan Koum) و بریان اکتون (Brian Acton) واتس آپ (WhatsApp) را در آوریل ۲۰۰۹ راه اندازی کرد و اپلیکیشن آن نیز یکماه بعد در اپل اپ استور آماده‌ی دانلود شد. به کمک زبان برنامه نویسی ارلنگ (Erlang) واتس آپ تبدیل به یک اپلیکیشن پیام رسان مطمئن و مقرون بصرفه، جایگزینی برای SMS و MMS شد.

پیش از ارائه‌ی تحلیلی از عوامل موثر در موتور رشد واتس آپ (WhatsApp)، به بیان تاریخچه‌ی مختصری از این شرکت می‌پردازیم:

جان کوم و برایان اکتون – بنیان‌گذاران واتس آپ (WhatsApp)

تاریخچه واتس آپ (WhatsApp)

استفاده از واتس آپ (Whatsapp) امروزه برای سال اول رایگان، و بعد از آن سالانه کمتر از یک دلار (۹۹ سنت) برای کاربران آن (در خارج از ایران) هزینه دارد. ساده بودن محیط و کاربری بیش از اندازه ساده‌ی آن اتفاقی نیست، کوم در اغلب اوقات این مسئله را گفته است که می‌خواهد “فقط یک کار را انجام دهد، و آن یک کار را درست انجام دهد” و اینکار را به کمک ساده نگه داشتن محیط واتس آپ (Whatsapp) در عین قدرتمندی این ابزار انجام داده است.

در اکتبر ۲۰۰۹ برایان اکتون (Brian Acton) دوست و همکار سابق کوم در یاهو توانست ۲۵۰ هزار دلار سرمایه برای واتس آپ جمع‌آوری کند، و نام خود را در لیست پایه گذاران واتس آپ – با سهمی قابل توجه – قرار داد. رفته رفته با جلب کاربران به واتس آپ، کوم و اکتون مورد توجه سرمایه گذاران بسیاری قرار گرفتند. آنها  ابتدا در مقابل هجوم سرمایه بسیار مقاومت می‌کردند.

اولین و مهمترین دلیل آن این بود که کوم و اکتون می‌خواستند ابزار ارتباطی ساده و مستقل از تبلیغات عرضه کنند، پذیرش بیش از حد سرمایه این نگرانی را در پی داشت که برای بازپرداخت سود به سرمایه گذاران، مجبور به سازش با آنها و پذیرش تبلیغات شوند.

با این وجود جیم گوتز (Jim Goetz) از شرکت اسکویا کاپیتال (Sequoia Capital) در طی ماهها تلاش برای تنظیم جلسه‌ای با کوم یا اکتون تسلیم نشد و نهایتا در آوریل ۲۰۱۱ پس از اینکه به موسسین واتس آپ (Whatsapp) اطمینان خاطر داد که این اپلیکیشن را مستقل از تبلیغات نگه دارد، کوم و اکتون سرمایه‌ی ۸ میلیون دلاری اسکویا را پذیرفتند.

در نوامبر ۲۰۱۱ واتس آپ (WhatsApp) اپلیکیشن شماره یک سیستم عامل iOS شد، و در سیستم عامل اندروید بیش از ۱۰ میلیون بار دانلود شده بود. واتس آپ (WhatsApp) بار دیگر در جولای ۲۰۱۳ سرمایه‌ای به ارزش ۵۰ میلیون دلار از اسکویا دریافت کرد، و در فوریه ۲۰۱۴ توسط فیس بوک به ارزش ۱۹ میلیارد دلار خریداری شد.

دستیابی به چنین شرکتی با تبادل روزانه ۵۰ میلیارد پیام، داشتن نیم میلیارد کاربر، و افزایش روزانه یک میلیون کاربر جدید، نشان می‌دهد که چشم انداز واتس آپ (WhatsApp) برای جایگزین شدن با پلت فرم‌های گران قیمت تبادل پیام متنی، در حال تحقق است.

نمودار رشد تعداد کاربران واتس آپ (WhatsApp)

از مجموعه‌ی اعداد بالا می‌توان چنین نتیجه‌گیری کرد که توئیتر در تمام مدت زمستان ۲۰۱۲ نه میلیون رشد کاربر داشته است، درحالیکه فیسبوک ۴۰ میلیون. اگرچه رشد شرکت‌های بزرگی مثل توئیتر الزاما آهسته‌تر است، اما رشد شرکتی مثل واتس آپ (Whatsapp) واقعا چشمگیر بوده است. هدف واتس آپ (Whatsapp) رسیدن به یک میلیارد کاربر تا پایان سال ۲۰۱۵ بوده – یعنی زمانی که ۶ سال از عمر شرکت می‌گذرد و ۲ سال از فیسبوک جوانتر است. این شرکت تا پایان فوریه ۲۰۱۷ بیش از ۱٫۲ میلیارد کاربر کسب کرده است.

علاوه بر سادگی ابزار واتس آپ (WhatsApp)، علت رشد چشمگیر گذشته این شرکت چه بوده است؟

قبل از اینکه عمیقا به این موضوع بپردازیم که چه عاملی باعث رشد واتس آپ (Whatsapp) شد، بیایید نگاهی به مزیت رقابتی آن نسبت به رقبایش کنیم. تعصب مشترک کوم و اکتون به ارزش‌های شرکت نقطه شروع خوبی است.

کاغذی که روی میز کار کوم چسبانده شده، یادداشتی از اکتون است که نوشته: “نه تبلیغات! نه بازی! نه کلک!” ارزش‌های اصلی واتس آپ (Whatsapp) را در این شعار می‌توان دید. کوم در ابتدای کار واتس آپ (Whatsapp) با خودش عهد کرد که به شعار “نمی‌توانم مزخرف تولید کنم!” پایبند بماند، و علت تداوم دوستی کوم و اکتون در یاهو نیز تفاهم آنها درباره‌ی همین سیاست مزخرف گریزی!” بود.

این شعار مبنای تمام تصمیم‌ گیری‌های واتس آپ (Whatsapp) بوده است.

نه تبلیغات! نه بازی! نه کلک! – ارزش‌های اصلی واتس آپ (WhatsApp)

مشخصا کوم و اکتون بی‌علاقگی خود را نسبت به پذیرفتن تبلیغات به طور کاملا صریح اعلام کرده بودند – شاید علت آن را بتوان در تجربه‌ی پیشین آنها در شرکت یاهو جستجو کرد. کوم در مصاحبه‌ی خود با فست کمپانی (Fast Company) توضیح داد که از آنجایی که به نظرش گوشی‌های هوشمند ابزار شخصی افراد به حساب می‌آیند، استفاده از آنها به عنوان راهی برای تبلیغات، احساس خوبی ایجاد نمی‌کند. او می‌گوید: 

“زمانیکه از طرف دوستتان، خانواده، و یا عزیزانتان پیامی دریافت می‌کنید، می‌خواهید سریع به آنها جواب دهید، نه اینکه ذهنتان در مواجهه با تبلیغات بهم بریزد!”.

آنها نه تنها از نشان دادن هرگونه تبلیغ در واتس آپ (Whatsapp) خودداری می‌کنند، بلکه این شرکت تقریبا از هیچگونه تبلیغاتی برای جذب کاربر استفاده نکرده است. به جای تبلیغات، تمرکز موسسان شرکت بر عرضه محصولی کاربردی و مفید باشد. آنگونه که گوتز توضیح می‌دهد:

“زمانیکه اولین بار در ژانویه ۲۰۱۱ با واتس آپ (Whatsapp) شریک شدیم، ده‌ها رقیب مستقیم داشت و همگی از طریق تبلیغات تقویت می‌شدند. جان و برایان روش‌های متعارف را نادیده گرفتند و به جای اینکه کاربران را از طریق تبلیغات هدف قرار دهند – کاری که در شرکت یاهو انجام می‌شد – کاملا بر عکس عمل کردند. یعنی خدمات شرکت را در ازای شارژ یک دلاری، و بر مبنای دریافت کمترین اطلاعات از کاربران، در اختیار آنها قرار می‌دادند.”

اتخاذ این رویکرد به طرز غیر قابل باوری موثر واقع شد – بدون اینکه (و یا شاید به دلیل اینکه) موسسین آن از هرگونه کار تبلیغاتی اجتناب کردند. با این وجود “سیاست مزخرف گریزی!” شرکت تنها محدود به تبلیغات نمی‌شد، بلکه در زمان ادغام شدن با فیسبوک، علیرغم انتقال روزانه ۵۰ میلیون پیام و داشتن دیتابیس عظیمی از کاربران، فقط ۵۵ کارمند داشت – که ۳۲ نفر از آنها مهندسان شرکت بودند.

واتس آپ (WhatsApp)؛ استفاده از شبکه توزیع و انتقال پیام

استیو کیس (Steve Case) – موسس شرکت AOL – در مناظره‌ای درباره‌ی رشد واتس آپ (Whatsapp) چنین توضیح می‌دهد:

“زمانیکه ما شرکت AOL را تاسیس کردیم، فقط ۳% مردم با اینترنت سر و کار داشتند، و جالب است بدانید که این ۳% فقط یک ساعت در هفته آنلاین بودند. اما شرایط به کمک جهانی شدن اینترنت تغییر کرد. امروزه ۲٫۵ میلیارد نفر در سراسر دنیا با اینترنت سر و کار دارند، و برای شرکت‌ها این امکان محقق شده که در عرض فقط چهار سال از صفر به ۴۵۰ میلیون کاربر برسند.”

بدون تردید شرایط برای رشد انفجاری واتس آپ (Whatsapp) کاملا محیا بود. بازار بزرگ گوشی‌های هوشمند با قابلیت اتصال به اینترنت به حدی رسیده که امکان رشد واتس را فراهم کرده است. کوم و اکتون می‌دانستند که فرصت در گرو استفاده‌ی انبوه است و از همان ابتدا تمام تلاش خود را به کار بستند که مطمئن باشند واتس آپ (Whatsapp) برای هر تعداد از افراد قابل استفاده است.

برای این منظور آنها باید واتس آپ (Whatsapp) را برای استفاده در تمام سیستم عاملها و تمام دستگاه – از قدیمی تا بروز – در دسترس قرار می‌دادند – در حالیکه بسیاری از اپلیکیشن‌ها فقط برای کاربران آیفون و آن هم نسخه‌های سخت افزاری جدید قابل استفاده بودند.

بنابراین ماموریت واتس آپ (Whatsapp) دسترسی به توده‌ی مخاطبان، با کاربری انبوه است.

واتس آپ (WhatsApp)؛ جایگزین بهتر و ارزان‌تر SMS و MMS

بدون شک بزرگترین عامل در رشد نمایی واتس آپ (Whatsapp)، خدمات مقرون به صرفه‌ی آن در مقایسه با SMS و MMS بوده است.  انتقال پیام، نیاز کاربران واتس آپ (Whatsapp) بود و دیگر اپلیکیشن‌های پیام رسانی، این کار را به خوبی انجام نمی‌دادند.

از آنجایی که واتس آپ خدمات خود را از طریق اینترنت ۲G و ۳G ارائه می‌کند، بنابراین به گونه‌ای می‌توان گفت که هزینه‌های گران قیمت اپراتورهای تلفن همراه را دور می‌زند – بسیاری از این اپراتورها هزینه‌ی پیامک‌ها را بر حسب تعداد، با نرخ متغیر در ساعات اوج مصرف، و یا تعداد کاراکترهای محدود برای هر پیامک ارائه می‌کنند. به عنوان مثال در سنگاپور برخی بسته‌ها به کاربران در طول یک ماه اجازه ارسال ۱۰۰ پیامک را می‌دهند، یا مثلا دولت هند در اعیاد خاصی اجازه‌ی ارسال ۱۰ پیامک در روز را به کاربران می‌دهد.

واتس آپ (Whatsapp) نه تنها به کاربران خدماتی فراتر از این قبیل محدودیت‌ها می‌دهد، بلکه امکان پیام‌رسانی با هزینه‌ای بسیار کمتر را فراهم کرده است. در واقع این شرکت با فرار از هزینه‌های بازاریابی، توانسته تمرکز خود را بر عرضه‌ی ویژگی‌های خدماتی ارزشمند حفظ کند – مثل چت گروهی، انتقال صدا، تماس ویدیویی، ارسال کلیپ‌های ویدیویی، و مکان یابی رایگان برای سال اول و بعد از آن سالانه ۹۹ سنت. 

بر خلاف تمرکز اپراتورهای تلفن همراه بر ارائه‌ی خدمات انتقال پیام بر اساس تعداد، ویژگی‌های جنبی واتس آپ (Whatsapp) این اپلیکیشن را جذاب‌تر نیز کرده است. به خصوص امکان چت گروهی در بین کاربران جوان با استقبال گسترده‌ای روبرو شد، علت عمده‌ی آن هم این بود که چنین قابلیت از طریق SMS محیا نبود و یا به لحاظ مالی ارسال این تعداد پیام مقرون به صرفه در نمی‌آمد.

وجود این ویژگی‌ها – حرکت از سمت انتقال پیام ۱ به ۱، به سمت انتقال پیام گروهی – باعث رشد ویروسی واتس آپ (Whatsapp) شد. همین مسئله هزینه‌های جذب کاربران جدید برای واتس آپ (Whatsapp) را ارزانتر می‌کرد. واتس آپ (Whatsapp) به جای پروسه‌ی طولانی مثل ایجاد نام کاربری و گذرواژه، به سادگی از طریق تایید شماره تلفن همراه، کاربران جدید را عضو می‌کند؛ و به جای ایجاد یه شبکه اجتماعی کاملا جدید، لیست مخاطبان کاربر و عضو واتس آپ را در صفحه‌ی کاربر نمایش می‌دهد.

با این وجود کلید اصلی موفقیت واتس آپ جدای از قیمت ارزان، ویژگی‌های اپلیکیشن، و کاربری آن، امکان نصب  و راه اندازی این اپلیکیشن روی تمام سیستم عامل‌هاست؛ بنابراین کاربران می‌توانند با دوستان و عزیزان خود مستقل از نوع سیستم عامل، نو یا قدیمی بودن گوشی تلفن، کشور و محل اقامت، و یا نوع اپراتور تلفن همراه‌شان ارتباط برقرار کنند. بنابراین بزرگترین قطعه‌ی این پازل در تصاحب بازار توسط واتس آپ، ارائه‌ی اپلیکیشنی بود که نه تنها ارزان، بلکه قابل اعتماد و کاربردی باشد…

حریم خصوصی کاربران در واتس آپ (WhatsApp)

علاوه بر ویژگی‌ها و کاربری‌ها پیش گفته، یکی از دغدغه‌های اساسی کوم در راه اندازی واتس آپ (whatsapp) حفاظت از حریم خصوصی افراد بوده است. مدیریت ارتباطات شخصی کاربران، مسئولیت بزرگی است و نکته‌ای است که شرکت نباید آن را دست کم بگیرد. آنگونه که گوتز توضیح می‌دهد:

“واتس آپ (whatsapp) اطلاعات شخصی از قبیل نام، جنسیت، آدرس، یا سن را از شما نمی‌خواهد و تایید عضویت فقط از طریق شماره تلفن همراه صورت می‌گیرد – نوآوری قابل توجهی که کاربران را از معضل به یاد آوردن نام کاربری و رمز عبور نجات می‌دهد. همچنین پیام‌ها بعد از تحویل به مقصد، از سرورهای واتس آپ پاک می‌شوند.”

بدون شک اتخاذ چنین رویکردی، واکنشی در مخالفت با تجربه کودکی جان در کشوری کمونیستی است که در آن پلیس مخفی از طریق شنود، ارتباطات افراد را بررسی می‌کرد. مسلما ضمانت واتس آپ (whatsapp) بر شخصی ماندن پیام‌های خصوصی کاربرانش، یکی مهمترین مولفه‌های رشد این شرکت بوده است.

واتس آپ (WhatsApp) و تبلیغات دهان به دهان

ترکیب عوامل پیش گفته باعث موفقیت واتس آپ (whatsapp) به عنوان ارائه‌دهنده‌ی خدماتی قدرتمند و کاربردی شد. زمانی‌که کاربری از ویژگی‌های این اپلیکیشن استفاده می‌کند، می‌خواهد تجربه‌اش را به دیگران بگوید. تبلیغات دهان به دهان، از گذشته تا امروز، مهمترین محرک رشد واتس آپ (whatsapp) بوده است – چرا که شرکت هیچ هزینه‌ای برای جذب کاربر نمی‌کند.

نه تنها تبلیغات دهان به دهان، بلکه خریداری شدن آن توسط فیسبوک، نام واتس آپ (WhatsApp) را بارها در مطبوعات مطرح کرد. این در حالی بود که تازه دو سال از زمان تاسیس شرکت می‌گذشت. در اوایل سال ۲۰۱۱ زمانی‌که واتس آپ در رده‌ی ۲۰ اپلیکیشن برتر اپ‌استورهای آمریکا قرار گرفت، یکی از کارمندان شرکت از کووم پرسید که چرا این واقعیت را اعلان عمومی نمی‌کند.

کوم به اون جواب داد: “مطبوعات گرد و خاک زیادی به پا می‌کنند؛ دود آن به چشم خودمان می‌رود و تمرکزمان را احتمالا از محصول‌مان منحرف می‌کند.”

داشتن چنین تمرکزی بر محصول رابطه‌ی تنگاتنگی با رشد شرکت ار طریق تبلیغات دهان به دهان دارد. فوربز این استراتژی را ناشی از “اطلاعات تقریبا کامل از بازار” می‌داند – پدیده‌ای که منجر به استمرار ارتباط با مشتری، بازاریابی برای شرکت توسط کاربر و به راه افتادن مجدد موجی از کاربران جدید، می‌شود.

اثر شبکه‌ای در واتس آپ (WhatsApp)

زمانیکه واتس آپ (whatsapp) به تعداد کافی کاربر جذب کرد، توانست از مزایای اثر شبکه‌ای برخوردار شود. مانند سایر شبکه‌های اجتماعی بزرگ مثل فیسبوک و اینستاگرام، ارزش واتس آپ (WhatsApp) با استفاده‌ی روز افزون افراد از این اپلیکیشن، به صورت نمایی رشد می‌کند.

کسی که واتس آپ را دانلود کرده و می‌بیند قبل از او سی یا چهل نفر از  لیست مخاطبانش از این اپلیکیشن استفاده می‌کرده‌اند، به احتمال بیشتری در این شبکه به صورت فعال باقی می‌ماند و برای دیگران پیام دعوت می‌فرستد. هرچه واتس آپ (whatsapp) تعداد بیشتری کاربر کسب کند، احتمال بیشتری وجود دارد که کاربران جدید با تعداد بیشتری از لیست مخاطبان عضو این شبکه روبرو شوند – و در نتیجه به احتمال بیشتری به استفاده از واتس آپ ادامه دهند و دیگر مخاطبان لیست خود را به استفاده از آن دعوت کنند.

واتس آپ  (WhatsApp) و آگاهی از زمان شارژ

امروزه واتس آپ (WhatsApp) ماهانه ۵۰۰٫۰۰۰ دلار برای فرستادن پیامک‌های تایید عضویت کاربران جدید خرج می‌کند. این رقم برای واتس آپ (WhatsApp) در حال افزایش است.  و می‌توان گفت که بیشتر منابع مالی شرکت صرف ارسال پیامهای تایید عضویت می‌شود؛ به عنوان مثال برای هر کاربر خارجی ۶۵ سنت هزینه دارد.

برای جبران این هزینه‌ها و اطمینان از اینکه رشد واتس آپ بیش از حد سریع نباشد، هزینه‌ی استفاده از اپلیکیشن از حالت رایگان به ۱ دلار تغییر کرد. با این حال زمانی‌که سرویس انتقال عکس و تصویر برای این اپلیکیشن به بهره داری رسید، کوم و اکتون همچنان رشد مستمر استفاده از واتس آپ (WhatsApp) را – علیرغم تغییر سرویس دهی از رایگان به پولی – مشاهده کردند.

نوشته‌های با آنچه می‌خوانید

همینجا بود که اکتون پیشنهاد کرد که واتس آپ (WhatsApp) پولی باقی بماند. بعد از تجربه‌ی موفقیت آمیز مدل پرداخت یک دلار در سال برای آندروید، در سال ۲۰۱۳ همین مدل درآمدی برای آیفون اجرا شد. هم اکنون کاربران واتس آپ می‌توانند این اپلیکیشن را به طور رایگان دانلود و تا یکسال استفاده کنند – زمان کافی برای عادت کردن به استفاده از اپلیکیشن – پس از آن سالانه با پرداخت ۱ دلار از خدمات واتس آپ بهره‌مند می‌شوند.

با این وجود محبوبیت واتس آپ تا حدودی در جولای ۲۰۱۳ کم و رشد آن به سرعت تثبیت شد، درحالی‌که تعداد دفعات دانلود اپلیکیشن افزایش پیدا می‌کرد. درست مانند رویکرد آنها نسبت به تبلیغات، تصمیم به شارژ مجدد، علیرغم وجود گزینه‌های رایگان دیگر، بسیار غیر معمول بود.

این اقدام واتس آپ (استفاده از بیزنس مدلی بر اساس پرداخت) باعث شد که کاربران در واتس آپ (WhatsApp) شریک شوند و به نوعی سرمایه گذاری کنند، در نتیجه مجددا به استفاده از اپلیکیشن و دعوت از دوستان خود برای استفاده از آن روی آوردند. آنگونه که کوم در دسامبر ۲۰۱۳ در بلاگ واتس آپ (WhatsApp) توضیح می‌دهد:

“چند سال پیش من و دوستم برایان تصمیم گرفتیم سرویسی پیام‌رسان راه‌اندازی کنیم که تنها بر یک هدف تمرکز دارد: بهترین تجربه کاربری ممکن برای مشتریان. ما قول دادیم که اگر تیم مهندسان‌مان بتوانند پیام‌رسانی سریع، ساده و شخصی‌سازی شده طراحی کنند، به پشتوانه حمایت کاربرانمان – به جای روی آوردن به تبلیغات – آن را محقق کنیم.”

خودداری از به کار بردن تبلیغات، گیم و دیگر کارهایی که باعث آزار کاربران هنگام استفاده‌ از یک اپلیکیشن پیام‌رسانی می‌شود، مصادیق بارز کوم و اکتون از “سیاست مزخرف گریزی!” بوده است. این مسئله اساسی ترین عامل موفقیت واتس آپ (WhatsApp) است که باعث می‌شود بدون توجه به مسائل بی‌اهمیت، تمام توجه شرکت را بر توسعه و بهبود واقعی محصول خود معطوف کند – که این روش بهترین شیوه برای بازاریابی محصول است.

دلایل رشد فعلی و آینده واتس آپ  (WhatsApp)

واتس آپ (WhatsApp) و اثر فیسبوک

در سال ۲۰۱۲ زمانیکه اینستاگرام به قیمت یک میلیارد دلار توسط فیسبوک خریداری شد، ۳۰ میلیون کاربر داشت و در جولای همان سال (حدود سه ماه بعد) تعداد کاربران فعال اینستاگرام به ۸۰ میلیون نفر رسید – تعدادی بیش از دو برابر. مشابه همین اتفاق برای واتس آپ (WhatsApp) نیز افتاد. یعنی زمانیکه اعلام شد فیسبوک شرکت واتس آپ (WhatsApp) را خریداری کرده است، تعداد کاربران جدید واتس آپ به ۲۵ میلیون کاربر در ماه افزایش پیدا کرد.

این حرکت از جانب فیسبوک حرکتی تدافعی به حساب می‌آمد – یعنی نه تنها تضمین می‌کرد که واتس آپ (WhatsApp) رقیبی برای فیسبوک نخواهد شد، بلکه فرصت تملک واتس آپ به دست گوگل، رقیب بزرگ فیسبوک را نیز از دیگر رقبای بزرگ می‌گرفت. اما این فقط قسمتی از داستان است، همانطور که مارک زاکربرگ درباره‌ی این تصمیم چنین توضیح می‌دهد:

“واتس آپ (WhatsApp) تنها اپلیکیشنی بود که در طول روز به طور گسترده، بیش از فیسبوک مورد استفاده‌ی افراد قرار می‌گرفت… بر اساس تجربه‌ی ما در ارائه‌ی خدمات جهانی، معتقدیم که واتس آپ این قابلیت را دارد که ظرف چند سال آینده بیش از یک میلیارد کاربر داشته باشد.”

بنابراین خرید واتس آپ (WhatsApp) موهبت بزرگی برای رشد آتی این شرکت به حساب می‌آید. با این‌همه انگیزه‌ی فیسبوک از چنین اقدامی نتیجه‌ی رشد و کوشش چشمگیر و غیر قابل انکار واتس آپ – درست مانند اینستاگرام – بوده است.

نگرانی‌های بالقوه واتس آپ (WhatsApp)

علاوه بر موج گسترده‌ی کاربران جدید واتس آپ (WhatsApp)، بعد از خریداری شدن توسط فیسبوک، اعلام شد که بازتاب منفی اندکی از سمت کاربران دریافت شده است، کوم چنین بازتابی را در بلاگ واتس آپ اینطور مطرح کرد:

“اطلاعات نادرست و مبهمی درباره‌ی نگرانی از امنیت و حفاظت از حریم شخصی کاربران در صورت ادامه‌ی روابط با فیسبوک منتشر شده است.”

او در ادامه‌ی همین پست از کارکرد واتس آپ در حفاظت از حریم شخصی کاربران چنین دفاع کرد:

“اگر شراکت ما با فیسبوک به این معنا بود که مجبور به تغییر ارزش‌ها و باورهایمان هستیم، هیچگاه چنین اقدامی نمی‌کردیم. ما تصمیم به شکل‌گیری چنین شراکتی گرفتیم تا بتوانیم به عملکرد مستقل و خودگردان‌مان ادامه دهیم. اصول ارزشی و باورهای ما تغییر نخواهد کرد. تمام آن ویژگی‌هاییکه واتس آپ (WhatsApp) را تبدیل به شرکتی پیشرو در حوزه‌ پیام‌رسانی کرده، به قوت خود باقی می‌ماند. گمانه زنی‌های خلاف، نه تنها بی پایه و غیر مسئولانه‌اند. هدف این گمانه زنی‌ها نگران کردن مردم از این مسئله است که واتس آپ ناگهان شروع به جمع‌آوری هرگونه اطلاعات جدیدی از کاربرانش می‌کند. این گمانه زنی‌ها درست نیست، و برای ما مهم است که شما این را بدانید. اشتباه نکنید: شراکت ما با فیسبوک، ما را از چشم‌اندازی که امروزِ شرکت را رقم زده است، باز نمی‌دارد. تمرکز ما بر عهدی است که واتس آپ تمام و کمال به کاربرانش داده تا مردم بتوانند در سراسر دنیا بدون نگرانی و آزادانه در مورد هر آنچه می‌خواهند صحبت کنند.”

کوم به کاربرانش اطمینان می‌دهد که “احترام به حریم خصوصی با ذات واتس آپ (WhatsApp) عجین است” و رشد پایدار شرکت نشان می‌دهد که اکثر کاربران واتس آپ نیز همین را می‌خواهند. انتقاد دیگری که به واتس آپ وارد می‌شود – اگر چه ربطی به نگرانی کاربران این شرکت ندارد – اینست که واتس آپ از درآمد اپراتورهای تلفن همراه می‌دزدد. (واضح است که) شرکت با چنین قضاوتی مخالف است. اکتون در سال ۲۰۱۲ در مصاحبه‌ای با رویترز، از عملکرد شرکت چنین دفاع کرد:

“من از دیدگاه دیگری به این مسئله نگاه می‌کنم. ما تسهیل کننده‌ی ارتباطات جهانی بر اساس اینترنت و حجم دیتا هستیم. بنابراین اگر با دقت نگاه کنید می‌بینید که اپراتورهای تلفن همراه از فروش بسته‌های دیتا به کاربرانشان در حال کسب منفعت زیادی هستند… تمام هدف دیتا همین است.”

نگرانی مهم دیگری که در رابطه با واتس آپ (WhatsApp) مطرح می‌شود – همانطور که استیو کیس موسس شرکت AOL به آن اشاره کرد – اینست که مبادا خریداری واتس آپ به قیمت ۱۹ میلیارد دلار، حباب دیگری باشد:

“تجربه‌ی ما در مشاهده‌ی رشد AOL از ۷۰ میلیون دلار در سال ۱۹۹۲، به ۱۵۰ میلیارد دلار در کمتر از یک دهه، باعث شده کمی نسبت به تحلیل این رویداد محتاط باشیم. البته بسترهای تجاری امروز به گونه‌ای تغییر کرده که مسیرهای مختلفی برای رشد شرکت‌ها میسر شده است – نظیر مسیری که واتس آپ طی می‌کند.”

در نهایت بسیاری از افراد بر این باورند که رشد واتس آپ در آینده آهسته خواهد شد. همانطور که پیش از این گفتیم، این مسئله واقعیتی است که تمام غول‌های دنیای کسب و کار – مثل فییسبوک و توئیتر – روزی با آن روبرو خواهند شد، چرا که یافتن کاربران جدید رفته رفته سخت‌تر می‌شود.

سوال اصلی اینجاست که این سقف برای واتس آپ کجاست؟ چه زمانی رشد واتس آپ – اپلیکیشینی که شبکه‌ی بزرگی از تلفن‌های همراه است – رو کند شدن می‌گذارد؟

واتس آپ (WhatsApp) باور دارد مفید و کاربردی بودن محصول – و نه داد و قال درباره‌ی آن – است که باعث رشد حقیقی یک شرکت می‌شود. اما در این تحلیل چه نکاتی گفته نشد؟ واتس آپ (WhatsApp) از کدام اهرم‌های دیگر، برای رشد چشمگیرش استفاده کرده است؟

فکر می‌کنید این رشد چقدر ادامه پیدا می‌کند؟ آیا به نظر شما واتس آپ می‌تواند در آینده‌ای قابل پیش بینی به عنوان اپلیکیشن غالب در بازار گوشی‌های هوشمند جایگاه خود را حفظ کند؟

پیام بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *