تصمیم‌گیری در شرایط عدم قطعیت: بهترین انتخاب با استفاده از اطلاعات موجود
شیما مسائلی
۲۶ دی ۱۳۹۶
شیما مسائلی

شیما مسائلی

نزدیک به ۱٫۵ ساله در بلاگِ مدیر نوشته‌های کارآفرینی و مدیریت منتشر می‌کنم. ترجمه کتاب اولم تموم شده و در مهرماه با عنوان "فروشگاهی برای همه چیز: جف بزوس و عصر آمازون" رونمایی میشه. در خبرنامه عضو بشید تا از منتشر شدن کتاب خبردار بشید.

آرشیو نوشته‌ها

کتاب فروشگاهی برای همه چیز: جف بزوس و عصر آمازون

روزشمار انتشار کتاب

روز
ساعت
روز
ساعت
تصمیم‌گیری در شرایط عدم قطعیت: بهترین انتخاب با استفاده از اطلاعات موجود
مقدمه: در این نوشته ما فهرستی از ابزارهای مختلفی را تهیه کرده‌ایم که به شما کمک می‌کنند تا در شرایط عدم قطعیت تصمیم‌های بهتری برای خودتان، اتخاذ کنید.

تصمیم‌گیری در مدیریت اصلی ترین وظیفه هر مدیر است. نخست باید بدانیم تصمیم‌گیری چیست و سپس بفهمیم که تصمیم‌گیری در شرایط عدم قطعیت نیازمند تسلط بر مهارت‌های تصمیم‌گیری است. لازمه‌ی تسلط بر مهارت تصمیم‌گیری شناخت تصمیم‌گیری چندمعیاره و دیگر ابزارهای تصمیم‌گیری در شرایط عدم قطعیت دارد.

ما فهرستی از ابزارهای مختلفی را تهیه کرده‌ایم که به شما کمک می‌کنند تا تصمیم‌های خود را در شرایط عدم قطعیت اتخاذ کنید. از این ابزارها به‌منظور ارزیابی گزینه‌های خود استفاده کنید. با وجود این که نمی‌توانید تمام تردید تصمیم‌های خود را از بین ببرید، اما با توجه به اطلاعاتی که در دسترس شما قرار دارند، این ابزار مهارت‌ها و اعتمادبه‌نفسی را که برای تشخیص بهترین گزینه نیاز دارید، در اختیار شما قرار خواهند داد.

تصمیم‌گیری در شرایط عدم قطعیت

به قول جورج جاکو (George Chacko) – آمارگر – تصمیم‌گیری تعهد به «منابع امروز و نتایج فردا» است.

تصمیم‌ها ذاتا به‌طور معمول در شرایط تقریبا غیرقطعی گرفته می‌شوند، چرا‌که ما هرگز نمی‌توانیم به‌طور کامل مطمئن باشیم، آینده چه اتفاقاتی را رقم خواهد زد.

برای مثال، تصور کنید که قرار بود میان دو کاندیدا یکی را برای موقعیت فروش جدید انتخاب کنید. یکی از آن‌ها تجربه بالایی در حوزه مورد نظر شما دارد، اما سابقه عملکرد او متوسط است. دیگری هرگز تجربه‌ای در زمینه فروش نوع محصول شما نداشته است، اما سابقه‌ای عالی در فروش نوع دیگری از محصول دارد. در اینجا شما به نحو موثری در حال «مقایسه سیب با پرتقال» هستید.

چگونه فردی را انتخاب می‌کنید که بهترین فروش را در آینده ایجاد می‌کند؟

حال به شکل دیگری تصور کنید که در حال تصمیم‌گیری بر سر سرمایه‌گذاری در پروژه‌ای جدید هستید. با توجه به آینده‌ای نامشخص (و درنتیجه فروش آتی نامشخص) چگونه تصمیم خواهید گرفت که آیا فروش مازادی که ایجاد می‌کنید، هزینه‌های مازاد را توجیه خواهد کرد؟

اینجا مقطعی است که میزان عدم قطعیت شرایطی را که در آن مشغول به کار هستید، باید مدیریت کنید تا بتوانید تصمیم‌گیری را بر اساس تفکری منطقی و اصولی انجام دهید.

در هر دو مورد راه‌حل ارزیابی مشکل است، گرچه هر کدام از این دو مورد درگیر رویکردهای متفاوتی هستند.

در مورد دوم باید روش‌هایی را درک کنید که ممکن است در آینده تغییر کنند و سپس آن‌ها را در تصمیم‌گیری خود در نظر بگیرید.

ما بحث پیرامون این مسئله را با مشاهده این که چگونه می‌توانید کمیت تصمیم‌گیری در مدیریت را تعیین کنید، آغاز خواهیم کرد و در ادامه به شما نشان خواهیم داد که چگونه می‌توانید آینده‌های احتمالی مختلف را در تصمیم‌های خود در نظر بگیرید.

ارزیابی ویژگی‌های غیرعددی

نوع تحلیل به میزان قطعیت بینش بستگی دارد، بنابراین وقتی بیشترین تاثیر را دارد که تصمیم‌ها ذهنی بوده و یا تشخیص و یا سنجش اهمیت معیارهای تصمیم دشوار باشد.

می‌توانید پا را یک قدم فراتر از رویکرد مقایسه زوجی گذاشته و از شبکه‌ای پیچیده‌تر برای ارزیابی گزینه‌ها استفاده کنید. این تحلیل شبکه‌ای که به آن رویکرد تحلیل ماتریس تصمیم نیز گفته می‌شود از شما می‌خواهد تا انتخاب‌های خود را با توجه به مجموعه‌ای از عامل‌های تصمیم ارزیابی‌شده ثبت کنید. این رویکرد به‌ویژه وقتی باید چندین گزینه مختلف را با استفاده از معیارهای تصمیم متفاوت مقایسه کنید، مفید است.

یکی دیگر از گزینه‌ها نیز استفاده از فرآیند تحلیل سلسله‌مراتبی است. این رویکرد به‌ویژه وقتی باید عامل‌های رقابتی و همچنین اولویت‌های مختلف و دیدگاه‌ها را در نظر بگیرید، بیشتر از همه مفید است. به‌علاوه تصمیم‌گیری به‌تنهایی می‌تواند دشوار باشد – اما وقتی منافع و دیدگاه‌های دیگر افراد را نیز اضافه می‌کنید، به‌راحتی می‌توانید آن‌قدر درباره مشکلات و دستیابی به راهکاری بحث کنید که هرگز به نتیجه‌ای دست پیدا نکنید.

فرآیند تحلیل سلسله‌مراتبب (AHP) برای این ایجاد شد تا نیازها و ارزش‌های مختلف سهامداران و گزینه‌های مختلف را ارزیابی کرده و به شما کمک کند تا به شیوه‌ای منطقی آن‌ها را با هم مقایسه کنید. شما بخش بینشی مقایسه جفتی را در نظر گرفته و سپس از آن برای ارزیابی هر یک از عامل‌های تصمیم استفاده می‌کنید. از اینجا به بعد ارزیابی عامل‌ها آسان‌تر است و شما می‌توانید بهترین گزینه‌ها را مشاهده کنید. لازم به ذکر است که AHP بسیار پیچیده و وقت‌گیر است.

نوع تحلیل به میزان قطعیت بینش بستگی دارد، بنابراین وقتی بیشترین تاثیر را دارد که تصمیم‌ها ذهنی بوده و یا تشخیص و یا سنجش اهمیت معیارهای تصمیم دشوار باشد.

می‌توانید پا را یک قدم فراتر از رویکرد مقایسه زوجی گذاشته و از شبکه‌ای پیچیده‌تر برای ارزیابی گزینه‌ها استفاده کنید. این تحلیل شبکه‌ای که به آن رویکرد تحلیل ماتریس تصمیم نیز گفته می‌شود از شما می‌خواهد تا انتخاب‌های خود را با توجه به مجموعه‌ای از عامل‌های تصمیم ارزیابی‌شده ثبت کنید. این رویکرد به‌ویژه وقتی باید چندین گزینه مختلف را با استفاده از معیارهای تصمیم متفاوت مقایسه کنید، مفید است.

یکی دیگر از گزینه‌ها نیز استفاده از فرآیند تحلیل سلسله‌مراتبی است. این رویکرد به‌ویژه وقتی باید عامل‌های رقابتی و همچنین اولویت‌های مختلف و دیدگاه‌ها را در نظر بگیرید، بیشتر از همه مفید است. به‌علاوه تصمیم‌گیری به‌تنهایی می‌تواند دشوار باشد – اما وقتی منافع و دیدگاه‌های دیگر افراد را نیز اضافه می‌کنید، به‌راحتی می‌توانید آن‌قدر درباره مشکلات و دستیابی به راهکاری بحث کنید که هرگز به نتیجه‌ای دست پیدا نکنید.

فرآیند تحلیل سلسله‌مراتبب (AHP) برای این ایجاد شد تا نیازها و ارزش‌های مختلف سهامداران و گزینه‌های مختلف را ارزیابی کرده و به شما کمک کند تا به شیوه‌ای منطقی آن‌ها را با هم مقایسه کنید. شما بخش بینشی مقایسه جفتی را در نظر گرفته و سپس از آن برای ارزیابی هر یک از عامل‌های تصمیم استفاده می‌کنید. از اینجا به بعد ارزیابی عامل‌ها آسان‌تر است و شما می‌توانید بهترین گزینه‌ها را مشاهده کنید. لازم به ذکر است که AHP بسیار پیچیده و وقت‌گیر است.

نگاهی به آینده‌های مختلف

دسته دوم تکنیک‌های ما شامل نگاهی به حالات مختلفی است که در آن احتمال تغییر آینده وجود دارد و سپس اتخاذ تصمیم بر مبنای این حالات است.

ساده‌ترین و کامل‌ترین راه برای انجام این کار ایجاد یک درخت تصمیم‌گیری است. نمودارها راه‌های مفیدی را برای سازمان‌دهی گزینه‌ها به‌صورت بصری و تفکر درباره پیامدهای هر یک از آن‌ها ارائه می‌دهند. با ایجاد یک درخت تصمیم‌گیری می‌توانید ریسک‌ها و پاداش‌های بالقوه گزینه‌ها را به شیوه‌ای محاسبه کنید که تفسیر نتایج را آسان می‌کند.

گرچه درخت تصمیم‌گیری به شما اجازه می‌دهد تا احتمال آینده‌های مختلفی را در نظر بگیرید که عملا رخ خواهند داد، اما نمی‌توانند تغییرات غیرقابل‌پیش‌بینی و یا حتی حوادث غیرمترقبه‌ای که در زندگی روزمره اتفاق می‌افتند را پیش‌بینی کنند. برای مثال، سود شما تنها به سطح فروش بستگی ندارد. اگر قیمت مواد خام بالا برود و یا تقاضا تحت تاثیر شرایط آب و هوایی غیرمعمول قرار بگیرد چه؟

روش خوبی که برای در نظر گرفتن عامل‌هایی از این‌ دست وجود دارد، استفاده از دو تکنیک – تحلیل سناریویی و تحلیل مونته کارلو (Monte Carlo) – به‌طور هم‌زمان است.

با استفاده از تحلیل سناریویی شما تمام حالاتی را که ممکن است در تغییر موارد رخ دهد، در نظر گرفته و با توجه به این لیست تغییراتی را مشخص می‌کنید که از همه احتمال وقوع بالاتری داشته و می‌توانند بزرگ‌ترین تاثیر را در تصمیم شما داشته باشند. برای هر یک از این موارد سناریوهایی را ایجاد کنید که این آینده‌های مختلف را بررسی می‌کنند.

با استفاده از مثال قبلی ما می‌توانید ببینید درصورتی‌که قیمت مواد خام ارزش بالایی پیدا کند و یا ثابت باقی بماند، آینده به چه صورت خواهد بود و یا اگر قیمت مواد خام به‌طور چشم‌گیری افت کند، چه اتفاقی خواهد افتاد.

سپس همین عمل را برای یک یا چند آینده جایگزین دیگر تکرار کنید. سپس می‌توانید از تحلیل مونته کارلو استفاده کنید تا تصمیم خود را در تمام این سناریوها مدل‌سازی کنید. (نام مونته کارلو به کازینویی در مونته کارلو در موناکو اشاره دارد، جایی که روزانه صدها اتفاقات تصادفی رخ می‌دهد.)

ایده‌ای که در ورای این تکنیک قرار دارد این است که شما توزیع‌های احتمالی (ارائه سناریوهای شما) را در پیش‌بینی مدلی ایجاد می‌کنید که برای تصمیم‌گیری مورد استفاده قرار می‌دهید؛ و سپس اعداد تصادفی ایجادشده توسط این توزیع احتمالات را در این مدل مورد استفاده قرار می‌دهید. پس از ایجاد مجموعه‌ای از اعداد تصادفی، توزیع احتمالی ادغامی که در سمت دیگر حاصل می‌شود، نشان‌دهنده محتمل‌ترین نتیجه ادغامی در زمانی خواهد بود که همه چیز در نظر گرفته شده است.

اجرای این کار چندان ساده نیست، بلکه به شکل قابل‌ملاحظه‌ای پیچیده‌تر و جامع‌تر از یک نمودار درخت اساسی است. به‌علاوه باعث می‌شود، درک بسیار خوبی از تصمیم خود و حالت احتمالی تغییر آینده داشته باشید.

نوشته‌های با آنچه می‌خوانید

با استفاده از مثال قبلی ما می‌توانید ببینید درصورتی‌که قیمت مواد خام ارزش بالایی پیدا کند و یا ثابت باقی بماند، آینده به چه صورت خواهد بود و یا اگر قیمت مواد خام به‌طور چشم‌گیری افت کند، چه اتفاقی خواهد افتاد.

سپس همین عمل را برای یک یا چند آینده جایگزین دیگر تکرار کنید. سپس می‌توانید از تحلیل مونته کارلو استفاده کنید تا تصمیم خود را در تمام این سناریوها مدل‌سازی کنید. (نام مونته کارلو به کازینویی در مونته کارلو در موناکو اشاره دارد، جایی که روزانه صدها اتفاقات تصادفی رخ می‌دهد.)

ایده‌ای که در ورای این تکنیک قرار دارد این است که شما توزیع‌های احتمالی (ارائه سناریوهای شما) را در پیش‌بینی مدلی ایجاد می‌کنید که برای تصمیم‌گیری مورد استفاده قرار می‌دهید؛ و سپس اعداد تصادفی ایجادشده توسط این توزیع احتمالات را در این مدل مورد استفاده قرار می‌دهید. پس از ایجاد مجموعه‌ای از اعداد تصادفی، توزیع احتمالی ادغامی که در سمت دیگر حاصل می‌شود، نشان‌دهنده محتمل‌ترین نتیجه ادغامی در زمانی خواهد بود که همه چیز در نظر گرفته شده است.

اجرای این کار چندان ساده نیست، بلکه به شکل قابل‌ملاحظه‌ای پیچیده‌تر و جامع‌تر از یک نمودار درخت اساسی است. به‌علاوه باعث می‌شود، درک بسیار خوبی از تصمیم خود و حالت احتمالی تغییر آینده داشته باشید.

نکات کلیدی

عدم قطعیت تا حدی در بیشتر تصمیم‌ها وجود دارد، مگر این که تصمیم به‌طور کلی انتخابی شخصی باشد (مثلا این که ترجیح می‌دهید جلسه تیمی ذر اتاق کنفرانس برگزار شود و یا در دفتر شما؟).

این به آن معنا نیست که شما ناچار هستید، برای تصمیم‌گیری در مدیریت به برآوردهای تخمینی متوسل شوید.

یکی از رویکردهای موجود ارزیابی جوانب غیرعددی گزینه‌هایی است که باید یکی از آن‌ها را انتخاب کنید. رویکرد دیگر این است که محتمل‌ترین آینده‌های جایگزین را در نظر بگیرید که ممکن است گزینه انتخابی شما در آن وجود داشته باشد و ببینید نتیجه تصمیم شما احتمالا در این آینده‌ها چه خواهد بود.

اگر به دنبال منابع بیشتری در زمینه تصمیم‌گیری در مدیریت می‌گردید، مقالات ما را در بلاگ مدیر دنبال کنید. همچنین در نوشته ۱۰ اشتباهات رایج در تصمیم‌گیری به نکاتی می‌‎پردازیم که در تصمیم‌گیری باید اجتناب کنید.

۱ thought on “تصمیم‌گیری در شرایط عدم قطعیت: بهترین انتخاب با استفاده از اطلاعات موجود”

  1. سرکار خانم مسائلی
    مطلب جالب و آموزنده ای بود. شیوه بیان و اشاره به مبانی علمی قابل تقدیر است.
    با اجازه تون و با ذکر منبع مورد استفاده قرار گرفت.

Leave a Comment

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *