تعریف استرس چیست؟ پاسخ جنگ یا گریز چیست؟ بیایید نگاهی به پاسخ استرس از دیدگاه علم فیزیوژیک تا بفهمیم وقتی که فردی می‌گوید “استرس دارم” منظورِ او دقیقا چیست.

اما پیش از شروع مطلب ذکر نکته‌ای در این خصوص حائز اهمیت است.

هم اکنون مجموعه‌ای از مقالات بروز به همراه تمرین هایی برای تسلط بر مهارت های مدیریت استرس توسط بلاگ مدیر در حال تهیه است.

این مجموعه به نام “استراتژی های تقابل با استرس” بوده و رئوس مطالب آن به شرح زیر است:

  • استراتژی های مقابله با تغییر و مدیریت تحول،
  • تکنیک های افزایش صبر و شکیبایی،
  • حفظ آرامش در شرایط بحرانی،
  • مدیریت رشد پس از سانحه،
  • کمینه سازی استرس محیط کار،
  • تاب آوردن در مشاغل دارای ساعات کار طولانی،
  • مناطق ثبات تافلر (Toffler’s stability zones)،

  • ۱۰ راهکار برتر برای تقویت روحیه،
  • نحوه کار کردن در مشاغلی که عواطف انسان را درگیر می‌کند،
  • و در نهایت ارائه تمریناتی برای تسلط بر مهارت های مدیریت استرس در شرایط مواجه با تحریکات استرس زا.

چنانچه شما هم مایل به دانستن اطلاعات بیشتری از زمان انتشار این مجموعه و نحوه دسترسی به آن هستید، عضو خبرنامه بلاگ مدیر شوید. ما شما را از زمان انتشار این مجموعه آگاه می‌کنیم.

تعریف استرس پاسخ استرس و پاسخ جنگ یا گریز چیست؟

تعاریف متعددی برای استرس گفته شده است. آنچه این مسئله را پیچیده می‌کند اینست که همه ما آنچه را استرس نامیده می‌شود احساس کرده‌ایم و به عنوان تجربه شخصی مان می‌شناسیم‌اش. اما تعریف یک موضوع باید معلوم باشد، در حالیکه استرس اینطور نیست.

جدای از اینکه چه کسانی چه تعاریفی از استرس ارائه کرده‌اند، هدف این مقاله ارائه تعریفی است که مشترکا مورد قبول همگان باشد (و به طور عمده به ریچارد لازاروس نسبت داده شده است) اینست که استرس شرایط یا احساسی است که زمانی فرد آن تجربه و ادراک می‌کند که “خواسته ها متجاوز از منابع شخصی و اجتماعی که برای بسیج نیروهاست.”

بیایید ابتدا نگاهی به تعریف استرس از دیدگاه علم فیزیوژیک بیاندازیم تا بفهمیم وقتی که فردی می‌گوید، “استرس دارم“، منظورِ او دقیقا چیست. در علم فیزیولوژی، تعریف استرس به معنای هر عاملی است که در بدن منجر به آزاد شدنِ هورمون‌های استرس می‌شود.

بنابراین تعریف استرس چنین است: رویدادی که در بدن منجر به بروزِ پاسخ جنگ یا گریز (Fight-or-Flight Response) می‌شود. پاسخ استرس در مواجهه با عوامل استرس زا (محرک‌های خطرناک) بروز پیدا می‌کنند.

به مرور زمان، علائم روانی، رفتاری، و فیزیکیِ استرس می‌تواند ما را از پا در بیاورد. اما به نظر شما چطور یک واکنشِ نرمال و طبیعی (پاسخ جنگ و گریز) می‌تواند مشکل‌زا شود؟

برای پاسخ به این سوال، ابتدا باید نگاهی بیاندازیم به اینکه پاسخ جنگ یا گریز چرا و چطور در بدن اتفاق می‌افتد.

اثرات فیزیولوژیک استرس

بدن ما مجهز به واکنش‌هایی اتوماتیک نسبت به محیط اطرافمان است. این واکنش‌ها به بدن کمک می‌کنند که به نحو بهینه در مواجهه با محیط عمل کند. برای مثال، بدن ما دمای خود را در رنجِ دماییِ محدودی نگه می‌دارد، اگرچه رنج دمای محیط، به شدت تغییر کند. مثال دیگری از واکنش‌های اتوماتیک و فوق العاده‌ی بدن نسبت به محیط، همین پاسخ جنگ یا گریز است.

پاسخ جنگ یا گریز (fight or flight response)

بنابراین می‌توان گفت که تعریف استرس از دیدگاه علم فیزیولوژی، محرکی است خطرناک (و یا بالقوه خطرناک). در تحقیقی وندر، شرمن، و لوسیانو (۲۰۰۱)، بیان کردند که “این محرک‌ها شامل موقعیت‌های بی‌شماری می‌شوند؛ از جمله آسیب‌های فیزیکی، قرار گرفتن به مدت طولانی در سرما، فعالیت‌های بدنیِ سنگین به مدت طولانی، عفونت‌ها، شوک، کم شدنِ منابعِ اکسیژن، بی‌خوابی، درد، ترس، و سایر استرس‌های عاطفی.”

مستقل از اینکه استرس، فیزیکی یا عاطفی باشد، واکنش بدن ما به آن یکسان است. در شرایط استرس، قشر بیرونیِ غدد فوق کلیوی شروع به ترشح هورمونی به نام کوریتیزول (Cortisol)، و فعالیت سیستم عصبیِ سمپاتیک افزایش پیدا می‌کند. نتیجه‌ی این دو رویداد در بدن، ترشح هورمونی به نام اپینفرین (epinephrine) در بخشی از غدد فوق کلیوی است. معمولا به جز انسولین، ترشح سایر هورمون‌ها نیز در بدن افزایش پیدا می‌کند – اما ترشح انسولین کم می‌شود.

واکنش سیستم عصبیِ سمپاتیک در این شرایط را پاسخ جنگ یا گریز می‌نامند، زیرا اثرات فیزیکیِ آن ما را قادر می‌سازد که در مواجهه با شرایط استرس، یا بجنگیم یا فرار کنیم.

علت هم از این قرار است:

” …اثرات اصلیِ افزایش فعالیت‌های سمپاتیک، شامل ترشحِ هورمونِ اپینفرین است. ترشح این هورمون برای بدن، حکمِ راهنمایی را دارد برای مواجهه با شرایط اورژانسی – یعنی شرایطی که به نوعی افزایش فعالیت‌های بدن و احتمال آسیبِ بدنی وجود دارد.” (وندر، شرمن، و لوسیانو، ۲۰۰۱، صفحه ۷۳۰). به بیانِ دیگر، پاسخ جنگ یا گریز به بدن کمک می‌کند که سطح فعالیت‌هایش را افزایش داده و در صورت بروز آسیب بدنی عملکرد مناسبی نشان دهد.”

فعالیت‌های سیستم عصبیِ سمپاتیک

فعالیت‌های سیستم عصبیِ سمپاتیک، شامل موارد زیر است (وندر، شرمن، و لوسیانو، ۲۰۰۱):

  • کبد و ماهیچه‌ها گلیکوژن را به گلوکز می‌شکنند تا بتوانند از گلوکز به عنوان منبع سریعی برای تامین انرژی استفاده کنند.
  • افزایش شکستنِ چربی برای تامین گلیسرول (که در تولید گلوکز مورد استفاده است)، و تامین اسیدهای چرب؛ نتیجه‌ی این اقدامات، افزایشِ سطحِ چربی در خون به منظور تامین انرژی است.
  • کاهشِ خستگیِ عضلانی.
  • افزایش فعالیتِ قلب، و انقباضاتِ قلبیِ قوی‌تر که منجر به افزایش جریان خون می‌شود.
  • افزایش جریان خون به ماهیچه‌ها و کاهش جریان خون به سمت ارگان‌ها.
  • افزایش تواناییِ خون برای لخته سازی.
  • افزایش سرعت تنفس.

پاسخ جنگ یا گریز در بدن (fight or flight response) - فعالیت‌های سیستم عصبیِ سمپاتیکاین اقدامات منجر به افزایش قدرت، انرژی، و آمادگی برای فعالیتِ شدید بدنی می‌شود. ماهیچه‌ها در این شرایط به سادگی خسته نمی‌شوند. افزایشِ جریان خون به سمت ماهیچه‌ها، آنها برای فعالیت کردن توانمندتر می‌کند. چربی‌ها برای تولید انرژی مصرف می‌شوند، و در عین حال نیز بدن برای صدمه دیدن آمادگی دارد؛ چرا که جریان خون، توانمندیِ بیشتری برای لخته سازی پیدا کرده است.

دنیل لویتین (Daniel Levitin)، متخصص علم اعصاب، در این سخنرانی تد برای ما توضیح می‌دهد که چطور می‌توان در شرایط پر استرس برخود مسلط بود. او می‌گوید عملکرد ما در زمانی که استرس داریم افت می‌کند. در واقع مغز ما طی هزاران سال اینطور تکامل یافته که در شرایط استرس کورتیزول ترشح کند، هورمونی که ما را از تفکر و استدلال منطقی باز می‌دارد اما به کمک پاسخ جنگ یا گریز ما را از شرایط خطر مسلم حفاظت می‌کند. لویتین بر این باور است که راهی برون رفت از تصمیمات اشتباه در شرایط بحرانی استرس وجود دارد. او می‌گوید زمانی که شرایط تصمیم گیری و بررسی اوضاع در مغز ما مه آلود می‌شود، بهترین راهکار استفاده از روش پری-مرتم (pre-mortem) است، چرا که ما بهرحال در زندگی مان اشتباهاتی مرتکب می‌شویم اما بهتر است بدانیم که چه اشتباهاتی ممکن است مرتکب شویم. تماشای این سخنرانی را به تمام علاقه مندان پیشنهاد می‌کنم.

 

در قسمت‌های آینده بیشتر درباره‌ی هدف از پاسخ استرس و اضطراب صحبت خواهیم کرد. به نظر شما بروزِ چنین واکنشی در بدن ما فوق العاده است، اینطور نیست؟ چه کسی خوشش نمی‌آید که بدنش در بالاترین سطحِ آمادگی و توانمندی فعالیت کند، و در صورت آسیب دیدگی، آمادگی لازم برای ترمیمِ خودش را داشته باشد؟

با این مجموعه از مقالات درباره‌ی استرس، همراه باشید. در قسمتِ آینده درباره‌ی علائم استرس و عوارض پاسخ استرس بدن در طولانی مدت صحبت خواهیم کرد.

هم اکنون مجموعه‌ای از مقالات بروز به همراه تمرین هایی برای تسلط بر مهارت های مدیریت استرس توسط بلاگ مدیر در حال تهیه است.

این مجموعه به نام “استراتژی های تقابل با استرس” بوده و رئوس مطالب آن به شرح زیر است:

  • استراتژی های مقابله با تغییر و مدیریت تحول،
  • تکنیک های افزایش صبر و شکیبایی،
  • حفظ آرامش در شرایط بحرانی،
  • مدیریت رشد پس از سانحه،
  • کمینه سازی استرس محیط کار،
  • تاب آوردن در مشاغل دارای ساعات کار طولانی،
  • مناطق ثبات تافلر (Toffler’s stability zones)،

  • ۱۰ راهکار برتر برای تقویت روحیه،
  • نحوه کار کردن در مشاغلی که عواطف انسان را درگیر می‌کند،
  • و در نهایت ارائه تمریناتی برای تسلط بر مهارت های مدیریت استرس در شرایط مواجه با تحریکات استرس زا.

چنانچه شما هم مایل به دانستن اطلاعات بیشتری از زمان انتشار این مجموعه و نحوه دسترسی به آن هستید، عضو خبرنامه بلاگ مدیر شوید. ما شما را از زمان انتشار این مجموعه آگاه می‌کنیم.

نوشته خوبی بود؟ با دوستانتان به اشتراک بگذارید