در این مقاله به بررسی علائم استرس شدید و مفاهیمی مثل استرس مزمن و استرس حاد می‌پردازیم. در مقاله‌ی اول از سری مقالات “خودیارِ استرس” تعریف مشخصی از آنچه استرس نامیده می‌شود ارائه کردیم. چنانچه علاقه دارید اطلاعات مفصل‌تری درباره‌ی تعریف استرس و پاسخِ جنگ یا گریز بدن ما در شرایط استرس داشته باشید، می‌توانید از طریق این لینک، مقاله‌ی اول را مطالعه کنید: “تعریف استرس: پاسخِ استرس چیست؟

علائم استرس شدید

اگر تا به حال دردهای ناحیه قفسه سینه و ناشی از استرس را تجربه کرده باشید، می‌دانید که استرس می‌تواند مقوله‌ی ترسناکی باشد. شاید از این بابت تعجب کنید اگر بدانید که علائم استرس شدید در واقع می‌توانند مفید باشند.

در این خصوص، کلی مک گونگال (Kelly McGonigal) در سخنرانی TED خود درباره‌ی مزایای علائم استرس شدید سخن می‌گوید. او بیان می‌کند که استرس ضربان قلب‌مان را بالا برده، تعریق و تنفس سریع و سطحی ایجاد می‌کند. اما علیرغم اینکه استرس دشمن سلامت جوامع معرفی شده است، تحقیقات اخیر نشان می‌دهد که استرس فقط زمانی مضر است که شما به آن باور دارید. این محقق با استدلال گیرای خود بیان می‌کند که چگونه باید استرس را پدیده‌ای مثبت ببینیم، و آن را مکانیزم دفاعی فوق العاده‌ی بدن ما در مقابل محرک‌های استرس معرفی می‌کند.

چند لحظه صبر کنید…

مفید؟ تمام ناخوشی‌های مربوط به علائم استرس شدید ممکن است برایتان مفید باشد؟

نه البته منظور من این نیست که بگویم سردردها، دردهای عضلانی، لرزش‌ها، و دل آشوبه و حالاتِ تهوع و دیگر علائم استرس شدید برای عملکرد شما مفید است. بلکه برای روشن شدنِ موضوع، باید ابتدا درباره‌ی تفاوت پاسخِ استرس مزمن (chronic stress) و استرس حاد (acute stress) صحبت کنیم.

زمانی که موقعیتی برای خطرِ فیزیکی ایجاد شود، بدن ما به پاسخِ جنگ یا گریز برای حفظ بقایش احتیاج پیدا می‌کند. برای مثال، اگر در خیابان ببینید که ماشینی با سرعت زیاد مستقیما به سمت شما می‌راند، پاسخِ استرس، به سرعت قدرت و انرژیِ لازم برای فرار از محلکه را برای شما فراهم می‌کنند. این مثال، نمونه‌ای از واکنش استرسِ حاد (acute stress) است: پاسخِ سریع، کوتاه مدت، و ضروری که به بدن امکان عکس العملِ فوری در مواجهه با تهدید می‌دهد.

بنابراین در بررسی علائم استرس شدید، مشکل استرس چیست؟

وندر، شرمن، و لوسیانو (۲۰۰۱) بیان می‌کنند که “علائم استرس شدید روانی، به خصوص اگر مزمن باشد، می‌تواند اثرات مخربی بر بدن داشته باشد” (صفحه ۷۳۱). اگر استرس بلند مدت و مکرر باشد، باعث می‌شود که سیستم عصبیِ سمپاتیک در اغلب مواقع به حالت فعال باقی بماند. فعال بودنِ مداومِ سیستم عصبیِ سمپاتیک با تشدید بیماری‌هایی مثل فشار خون در ارتباط است. ترشح مداومِ هورمون کورتیزول (cortisol) که در شرایط اضطراب از غدد فوق کلیوی ترشح می‌شود “می‌تواند منجر به کاهش سطح فعالیت‌های ایمنی بدن در مقابله با انواع عفونت‌ها شود” و همچنین می‌تواند باعث “تشدید علائمِ دیابت شود؛ چرا که ترشح این هورمون اثرات ضد انسولینی در بدن ایجاد می‌کند. علاوه بر تمام این موارد ترشحِ بلند مدتِ هورمون کورتیزول می‌تواند منجر به افزایش نرخ نابودیِ نورون‌ها شود.” (وندر، شرمن، و لوسیانو، ۲۰۰۱، صفحه ۷۳۱).

به مرور زمان، وقتی بدن واکنش استرس را به‌طور ممتد تجربه می‌کند، اما به آن موقعیتِ خطرناک واکنشی فیزیکی نشان نمی‌دهد، این اثراتِ مخرب کم کم پدیدار می‌شوند. در این حالت، واکنش استرس را استرس مزمن (chronic stress) می‌نامند. استرس مزمن (chronic stress) نوعِ مخربِ استرس است. رفتار بدن در مدت واکنشِ استرس، قرار نیست که نرمال باشد – درست مانند عملکرد هر روزه‌ی بدن؛ بلکه هدف آن، پاسخ دادن به خطر یا محرک‌های فیزیکیِ خطرناک است.

درباره‌ی پاسخ‌ جنگ یا گریزِ بدن در شرایط خطر فکر کنید: ماهیچه‌ها سفت می‌شوند، و بدن آماده‌ی اقدام است. قلب تندتر می‌تپد، و بدن را برای تقلای فیزیکی آماده می‌کند. حاضمه و عملکردهای مربوط به ارگان‌های داخلیِ بدن کاهش پیدا می‌کنند تا بیشترِ خون رسانی مستقیما به سمت ماهیچه‌ها جریان پیدا کند.

نتیجه؟

اگر خطرِ فیزیکی در مقابل شما باشد، بدن تان آماده‌ی واکنش نشان دادن برای حفظ زندگیِ شماست.

چنانچه خبری از خطرِ فیزیکی در میان نباشد، برای مدتی احساس گرفتگیِ عضلات، “وحشت زدگی”، لرزش، و یا دل آشوبه خواهید داشت (به یاد داشته باشید که جریانِ حاضمه مختل شده است)؛ بعد از آن هورمون‌های کورتیزول، اپینفرین، و دیگر هورمون‌ها از بین رفته و علائمِ استرس شدید تمام می‌شود.

در این مورد مسئله‌ی حادی وجود ندارد.

مشکل زمانی است که واکنشِ استرس به‌طور ممتد و در اغلب مواقع اتفاق بیوفتد – یعنی زمانیکه با استرس مزمن (chronic stress) روبرو هستیم. استرس بلند مدت مخل عملکردِ طبیعیِ بدن می‌شود. در چنین مواقعی علائمِ استرس شدید خود را نمایان می‌کنند. علائم استرس شدید – علائمِ فیزیکی استرس – معمولا اولین نشانه‌های اخطار هستند و به ما می‌گویند که در معرض استرس تهاجمی قرار گرفته‌ایم.

علائم استرس شدید: استرس حاد و استرس مزمن

استرس مزمن (chronic stress) چندین علامتِ بارز دارد. برخی علائمِ استرس شدید مزمن – یعنی علائمِ رایج – به قرارِ زیر هستند:

  • سردردها؛
  • گردن درد یا دردهای عضلانی؛
  • مشکلات حاضمه؛
  • تغییرات در اشتها؛
  • تغییرات در الگوی خواب؛
  • لرزش‌های شدید و خفیفغ
  • گرفتگیِ ماهیچه‌ها.

علائمِ استرس شدید – علائمِ احساسی – شامل ناامیدی، زورنجی، و خشم – به عنوان علائمِ رایج استرس – هستند. علائمِ استرس ممکن است رفتاری باشد؛ مثلا اینکه شخص خودش را منزوی کند. در حقیقت استرس می‌تواند علائمِ زیادی داشته باشد که جنبه‌های مختلفِ زندگیِ شخص را تحت تاثیر قرار دهد. این علائمِ استرس برای شما مفید نیست، و به مرور زمان می‌تواند بسیار مخرب و تضعیف کننده باشد.

علائمِ استرس شدید می‌تواند در بعضی شرایط بسیار شبیه علائمِ اضطراب باشد. در آینده بیشتر درباره‌ی علائمِ اضطراب صحبت خواهیم کرد.

نوشته خوبی بود؟ با دوستانتان به اشتراک بگذارید