چگونه قاطع باشیم بدون اینکه نیاز به پرخاشگری باشد؟
شیما مسائلی
۱۲ مرداد ۱۳۹۶
شیما مسائلی

شیما مسائلی

نزدیک به ۱٫۵ ساله در بلاگِ مدیر نوشته‌های کارآفرینی و مدیریت منتشر می‌کنم. کتاب ترجمه شده اولم با عنوان "فروشگاهی برای همه چیز: جف بزوس و عصر آمازون" منتشر شده. امیدوارم از خواندن این کتاب لذت ببرید.

آرشیو نوشته‌ها
چگونه قاطع باشیم بدون اینکه نیاز به پرخاشگری باشد؟
مقدمه: آیا تا به حال در موقعیتی قرار گرفته‌اید که نظر دیگران هم‌راستای نظرات شما نباشد؟ واکنش شما چه بوده؟ آیا سکوت کرده‌اید یا همانطور که آنها نظرشان را می‌گویند، شما نیز نظرات خودتان را گفته‌اید؟ مهارت نه گفتن (قاطعیت اما نیاز بدون به پرخاشگری) مهارت افرادی است که می‌توانند خودشان را رک و راست ابراز کنند، بدون اینکه حقوق دیگران را نادیده بگیرند.

مهارت نه گفتن: قاطعیت یا پرخاشگری؟

هنوز هر کسی ضرورت مهارت نه گفتن (قاطعیت اما بدون نیاز به پرخاشگری) را در زندگی فردی و کاری نمی‌داند. بعضی افراد فکر می‌کنند که مهارت نه گفتن برایشان دشوار است. اما آنچه اهمیت دارد اینست که مهارت قاطعیت بدون نیاز به پرخاشگری ویژگیِ منحصر بفردی نیست که بعضی‌ها داشته و دیگران نداشته باشند. قاطع بودن بدون پرخاشگری، در واقع یک مهارت است که همه‌ی ما می‌توانیم آن را به دست بیاوریم.

چرا مهارت نه گفتن برای بعضی‌ها دشوار است؟

مهارت نه گفتن نیازمند آگاهی از سه راس یک مثلث است؛ مثلثی که رئوس آن منفعل بودن، پرخاشگری و قاطعیت است. این مهارت ترکیب متوازنی است بین این سه المان مهم.

۱٫ منفعل بودن

زمانی بچه  که بودیم، بزرگترها دائما به ما یاد می‌دهند که با بچه‌های دیگر مهربان و دوست باشیم. بیشترِ ما چنان با این نوع تربیت خو گرفته‌ایم که در بزرگسالی هم گاهی دچار این تردید می‌شویم که آیا نظرات و افکار خودمان را بیان کنیم یا نه، چرا که باور داریم مخالفت و بحث کردن با دیگران کار جالبی نیست.

در واقع اتفاقی که می‌افتد اینست که ما رفتار منفعلانه را در خودمان پرورش می‌دهیم، زیرا طوری برنامه‌ریزی شده‌ایم که آن دسته از افرادی را که از نُرم‌ها خارج می‌شوند یا از گفتن دیدگاه‌ها و خواسته‌هایشان ترسی ندارند، گستاخ و نامحترم در نظر بگیریم و یا آنها را طرد کنیم. درست است که منفعل بودن باعث ناراحتی کسی نمی‌شود، اما در این بین نکته‌ای که جا مانده اینست که منفعل بودن هیچکس را ناراحت نمی‌کند، به جز خود شما. در اینجا ما حقوق خودمان را باید نادیده بگیریم و این مسئله می‌تواند اثر مخربی بر اعتماد به نفس‌مان بگذارد.

۲٫ پرخاشگری

درست برعکس تیپ منفعل، پرخاشگران تمایل عجیبی به نادیده گرفتن حقوق و احساسات دیگران دارند. آنها از این مسئله آگاهی ندارند که با بیان دیدگاه‌هایشان، اعتماد به نفس و حقوق دیگران را نادیده گرفته‌اند.

رفتارهای پرخاشگرانه، انواع و اقسام دارند. این اقدامات ممکن است به سادگی درخواست کردن از دیگران به جای پرسیدن از آنها باشد، تا عجله کردن و نادیده گرفتن آنها. در واقع زمانی‌که خودمان پرخاش می‌کنیم، می‌خواهیم دیگران را به منفعل بودن دعوت کنیم.

۳٫ قاطعیت

مهارت نه گفتن، نقطه‌ی تعادل بین پرخاشگری و منفعل بودن است. این مهارت ارتباطی دوطرفه است که ما در آن ضمن بیان دیدگاه‌هایمان، نظرات دیگران را نیز گوش می‌دهیم. چنین رویکردی دیگران را به تبادل نظرات ترغیب می‌کند، به‌طوری‌که هم حقوق طرفین رعایت می‌شود و هم احساسات و دیدگاه‌هایشان ابراز می‌گردد. به این معنا که شما نظرات‌تان را به اشتراک می‌گذارید و ضمن احساس قدردانی، همه‌ی انسانها را با هم برابر می‌بینید.

پیدا کردن نقطه‌ی تعادل بین پرخاشگری و منفعل بودن، ممکن است کار دشواری باشد. علت هم مشخص است: نقش‌های فعلی ما، تجربیات گذشته، تصویری که از خودمان داریم، استرسی که تجربه می‌کنیم و این تصور اشتباه‌ که چنین عواملی طبیعی است که بر واکنش‌ها و ارتباطات‌مان تاثیر منفی می‌گذارند. اما اگر خودآگاهی‌مان را بالا ببریم و ذهن‌مان را باز کنیم، خواهیم دید که مهارت قاطعیت بدون نیاز به پرخاشگری، چقدر ضروری است.

مهارت نه گفتن چگونه زندگی کاری و شخصی ما را تحت تاثیر قرار می‌دهد؟

همانطور که پیشتر به آن اشاره شد، مهارت نه گفتن می‌تواند باعث افزایش کیفیت زندگی کاری و زندگی شخصی ما شود. فوربز گزارش می‌دهد که: کارمندان، رهبرانی که قاطعیت دارند را دارای شخصیت منسجم‌تری می‌بینند. بنابراین برای هر سازمانی، وجود تیمی از افرادی که بدون پرخاشگری قاطع باشند، در ارتقا همکاری، حمایت، اتحاد، آموزش و توسعه‌ی سازمان ضروری است.

زمانی‌که پای بهبود شخصیت فردی‌مان در میان باشد، مهارت نه گفتن حتما کمک شایانی می‌کند. تعدادی از مزایای این مهارت را در ادامه‌ی مطلب بخوانید:

ارزش بیشتری برای خودتان ایجاد کنید

مهارت نه گفتن اعتماد به نفس شما را بالا برده و باعث می‌شود تصویر بهتری از خودتان داشته باشید. قاطعیت نه تنها باعث می‌شود خودتان را در دیدگاه‌های متفاوت محق بدانید، بلکه آنها را ابراز کنید. نتیجه‌ی چنین اقدامی، تصویر بهتری از خودتان است.

یاد بگیرید که برای دیگران ارزش قائل شوید

مهارت نه گفتن باعث می‌شود به جای اینکه دیگران را تهدید ببینید، دید واقع‌بینانه‌ای نسبت به آنها پیدا کنید. نتیجه‌ی چنین رویکردی اینست که شما فردیت انسانها را می‌پذیرید و به آنها به چشم همکارانی نگاه می‌کنید که می‌توانند به شما در رسیدن به اهدافتان کمک کنند.

هدف‌های بیشتری به دست بیاورید

زمانی‌که پیام خود را به طور مناسب و شفاف بیان کردید، دیگر نیازی نیست نگران مسائل حل نشده و یا ناراحت کردن دیگران باشید. حالا می‌توانید انرژی و زمان خود را صرف کانال‌هایی کنید که ارزش بیشتری برایتان ایجاد می‌کنند و بیشتر شما را در آزاد کردن پتانسیل‌هایتان یاری می‌دهند.

به طور کلی، یکی از مهمترین منفعت‌هایی که مهارت نه گفتن برای‌مان ایجاد می‌کند، اینست که به ما در برقرار کردن ارتباطات سالم با دیگران، در کنار بهبود شخصیت‌مان کمک می‌کند. درست است که احتمالا کار ساده‌ای نیست، اما به مرور زمان می‌توانیم رفتارمان را تغییر دهیم.

امیلیانو سالیناس (EMILIANO SALINAS) بیان می‌کند که چگونه با قاطعیت واکنش نشان داد بدون اینکه تندروی کرد. او در این سخنرانی خردمندانه و قابل تامل، مهارت‌هایی را توصیف می‌کند که به عنوان فرد و جامعه به آنها نیاز داریم تا بدون اعمال مستقیم قدرت، در مقابل فشار زیاد واکنش نشان دهیم. تماشای این سخنرانی را به تمام علاقه‌مندان پیشنهاد می‌کنم.

نوشته‌های با آنچه می‌خوانید

چگونه می‌توان بدون پرخاشگری قاطع بود؟

افراد مختلف روش‌های متفاوتی برای بالا بردن قاطعیت خود دارند. برای بعضی‌ها اینکار ساده است، درحالی‌که برخی دیگر باید تلاش زیادی برای مهارت نه گفتن به خرج دهند. در ادامه چند راهکار برای کمک به بالا بردن قاطعیت اشاره کرده‌ایم:

ارزش خود را به عنوان یک انسان بدانید

هرگز به دیگران اجازه ندهید که در شما چنین احساسی ایجاد کنند که به اندازه‌ی آنها مهم نیستید یا پایین‌تر از آنها هستید. همواره متوجه این موضوع باشید که دیدگاه‌ها، افکار، احساسات شما و همینطور حق شما برای ابراز آنها، درست به اندازه حقوق دیگران ارزشمند است.

همیشه نسبت به این مسئله آگاه باشید که همه‌ی ما می‌توانیم کنترل کاملی بر خودمان داشته باشیم. بعضی از افراد به این علت با ما برخورد مناسبی ندارند که می‌بینند ما خودمان را کنترل می‌کنیم. این مسئله باعث می‌شود که به خودشان اجازه‌ی تعرض بدهند. اعتماد به نفس، سطح انرژی و نگرش ما برای دیگران حاوی پیام است. این پیام محرک رفتارها و واکنش‌های دیگران در مقابل ماست.

اگر دیگران ما را به عنوان فردی بشناسند که برای خود احترام زیادی قائل است و کاملا از شان و حقوق خود آگاهی دارد، آنها هم با ما همین برخورد را خواهند داشت. بنابراین تمام این مسائل از خودمان شروع می‌شود. زمانی‌که ما ارزش خودمان را به عنوان یک انسان بشناسیم، دیگران هم ما را به دید برابر با خودشان نگاه می‌کنند.

نیازها و خواسته‌های خود را شناسایی کرده و درباره‌ی آنها صحبت کنید

اگر منتظرید که دیگران نیازهای شما را شناسایی و برآورده کنند، احتمالا باید تا آخر عمر منتظر بمانید. مستقل باشید. شما باید خودتان را برای رفع نیازها و خواسته‌هایتان به عمل وادارید. علاوه بر این، زمانی‌‍که یاد می‌گیرید برای رسیدن به خواسته‌هایتان تلاش کنید، احتمال بیشتری وجود دارد که پتانسیل‌های واقعی خود را بشناسید و به کامیابی دست پیدا کنید. نتیجه‌ی تمام این فرآیند، افزایش اعتماد به نفس و حرمت نفس شماست.

با اینحال در تلاش برای رسیدن به اهداف‌تان فراموش نکنید که همواره محدودیت‌هایی وجود دارد. نباید آنقدر در پی تحقق خواسته‌های خودتان باشید که حقوق دیگران را نادیده بگیرید، چرا که آنها هم باید برای تحقق آرزوهای خود تلاش می‌کنند. بنابراین اطمینان حاصل کنید که حقوق دیگران را قربانی رسیدن به خواسته‌های شخصی‌تان نمی‌کنید.

همواره بدانید که شما کنترلی بر واکنش دیگران ندارید

این جمله‌ی کلیشه‌ای را حتما شنیده‌اید که “آدم نمی‌تواند همه را راضی نگه دارد”. شما مسئولیتی در قبال نحوه‌ی واکنش دیگران در مقابل رفتارتان ندارید. بنابراین نباید نگران ناراحت شدن آنها از رفتار قاطعانه‌ی خودتان باشید.

ما فقط مسئول رفتارهای خودمان هستیم. مادامی‌که حقوق و احساسات آنها را خدشه‌دار نکرده باشیم، نباید خواسته‌ها و نیازهای آنها را برآورده کنیم. ما مسئولیتی در قبال اینکه آنها از ابراز دیدگاه‌ها و نظرات ما خوششان نمی‌آید، نداریم.

به شیوه‌ای مناسب انتقاد کنید و انتقاد‌پذیر باشید

زندگی بی عیب و نقصی نیست، به همین دلیل است که انتقاد می‌کنیم و انتقاد می‌شنویم. مسئله‌ی مهم اینجاست که یاد بگیریم که چطور باید افکار منفی‌مان را به‌گونه‌ای به دیگران ابراز کنیم که حقوق آنها پایمال نشود. فقط دیدگاه‌ها و اشتباهات را بیان کنید و آن را به‌ گونه‌ای ابراز کنید که برای بهبود و توسعه‌ی فردی دیگران مفید باشد.

به همین ترتیب زمانی‌که انتقادی می‌شنوید، نباید آن را به خودتان بگیرید. طبیعی است که برای لحظه‌ای احساس ناراحتی و عصبانیت داشته باشید، اما نباید احترام خود را نسبت به آن فرد از دست بدهید. به جای اینکار، دیدگاه خود را نسبت به انتقاد شنیدن عوض کنید و فرض کنید که انتقادها بازخورهای مفیدی برای رشد فردی و حرفه‌ای ما هستند.

زمانی‌که مناسب می‌دانید “نه” بگویید

ما همیشه باید کارهایی را دنبال کنیم که برایمان مناسب‌اند. نباید فقط به دنبال برآوردن تقاضاهای دیگران باشیم، به خصوص اگر تقاضاهای آنها مغایر با اصولمان باشد. اگر چنین رفتاری داشته باشیم، احساس ارزشمند بودنمان را از دست می‌دهیم.

همیشه باید به یاد داشته باشید که اگر حقوق دیگران را پایمال نکنیم، رد کردن تقاضای آنها کار بدی نیست. اما اگر شرایط به گونه‌ای باشد که برآوردن نیاز آنها ضرورت پیدا کند، باید آن را انجام دهیم. حتی اگر برآوردن نیاز آنها خارج از توانمندی‌هایمان باشد، باید راه‌حلی پیدا کنیم که به نفع هر دو طرف بوده و نهایت تلاشمان را برای تحقق آنها (ولو تحقق جزئی آن) انجام دهیم.

یادگیری مهارت نه گفتن به آن پیچیدگی‌ها هم که فکر می‌کنیم، نیست. ممکن است یادگیری این فرآیند زمان‌بر باشد، اما با تمرین مستمر کم کم می‌توانیم تغییراتی در خودمان ایجاد کنیم. بنابراین آن را امتحان کنید و از مزایای بلندمدت قاطعیت بهره ببرید.

پیام بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *